Некои приказни започнуваат со сон. Мојата започна со желба да живеам.
Денес, кога ќе погледнам наназад, понекогаш и самата не можам да поверувам низ што сум поминала, колку пати сум морала да бидам силна кога најмногу ми се плачело и колку многу работи за кои некогаш мислев дека се невозможни денес се дел од мојот живот.
Јас сум Христиna, сопруга, мајка, жена, претприемач, креатор на содржина и основач на „Вкусно без месо“ која поминала низ рак на дојката и жена која после целата таа борба одлучи да не го гледа животот само како нешто што треба да се преживее, туку како нешто што треба свесно да се живее.
Кога здравјето ти е одземено, почнуваш поинаку да го цениш животот
Дијагнозата на рак на дојката за мене не беше само медицинска дијагноза. Таа беше момент во кој животот одеднаш доби друга тежина. Следеа лекувања, хемотерапии, стравови, неизвесност и денови во кои едноставно сакаш да поминат уште еден ден, уште една терапија, уште една лоша вест.
Но во тие моменти сфатив нешто.
Не можев да контролирам сè што ми се случува.
Но, можев да одлучам како ќе се грижам за себе.
Почнав да читам.
Да истражувам.
Да барам информации.
Да читам научни трудови и студии, да разговарам со стручни лица и да се интересирам за тоа како исхраната, животниот стил, движењето, спиењето и секојдневните навики можат да бидат дел од подобар живот за човек кој поминал низ тешко лекување.
Не затоа што верувам дека храната е лек за рак.
И никогаш не би им кажала на луѓето да ја заменат терапијата со храна или додатоци.
Туку затоа што верувам дека кога медицината го прави своето, и ние можеме да направиме многу за себе преку начинот на кој живееме.
Тоа беше почетокот на мојата приказна со исхраната.
Од мојата кујна започна „Вкусно без месо“
Исхраната кај мене никогаш не била само броење калории или следење трендови.
За мене храната е грижа.
Грижа за себе.
Грижа за семејството.
Грижа за луѓето што ги сакам.
Со текот на годините почнав сè повеќе да експериментирам со растителна и вегетаријанска исхрана, да барам начини здравата храна да биде вкусна, едноставна и достапна.
И токму од таа потреба се роди „Вкусно без месо“.
Сакав да покажам дека оброкот не мора да содржи месо за да биде вкусен, хранлив и богат.
Дека здравата храна не мора да биде здодевна.
Дека салатата не мора да биде само прилог.
Дека и едноставните намирници можат да се претворат во прекрасен оброк.
Но најмногу од сè сакав да создадам место каде што храната ќе се гледа како дел од начинот на живот, а не како краткотрајна диета.
Денес истата филозофија ја пренесувам и дома
Откако станав мајка, мојот однос кон храната стана уште посериозен.
Затоа што веќе не готвам само за себе.
Готвам за Нина.
И секој ден повторно си го поставувам истото прашање:
„Што можам да ѝ дадам денес што ќе биде вкусно, но и хранливо?“
Од најмала возраст се трудам Нина да запознава различни вкусови, овошје, зеленчук, житарки, јајца, млечни производи, риба и други квалитетни намирници, во зависност од нејзината возраст и потребите.
Не сакам да расте со идејата дека здравата храна е казна.
Сакам да расте со мислата дека храната е нешто убаво.
Нешто во кое уживаме.
Но и нешто со кое се грижиме за нашето тело.
И токму затоа денес многу внимавам и на тоа што јаде мојот сопруг, што јадам јас и што има на нашата семејна трпеза.
Не можам секој ден да бидам совршена.
Ниту сакам.
Има денови за здрава домашна храна, има денови за пица, сладолед, десерт и сè она што го прави животот убав.
Но сакам основата да биде добра.
Затоа што здравјето не се создава од еден оброк.
Се создава од илјадници мали избори.
А потоа дојде најголемото чудо – мајчинството
Можеби најболниот дел од мојата приказна е и оној за кој денес најмногу сум благодарна.
После лекувањето, во мојот живот остана едно големо прашање:
„Ќе можам ли некогаш да станам мајка?“
Хемотерапијата може сериозно да влијае врз плодноста кај жените. Кај некои менструацијата и функцијата на јајниците се враќаат, кај други може да настане трајна оваријална инсуфициенција и неплодност. Тоа зависи од возраста, видот и дозата на терапијата и други индивидуални фактори.
Јас бев меѓу жените на кои им беше кажано дека шансите се многу мали, или да кажам невозможни од медицински аспект.
А потоа животот ме изненади.
Денес ја имам Нина.
Моето дете.
Мојата најголема радост.
Мојот доказ дека понекогаш животот ќе ти даде нешто токму тогаш кога си престанал да веруваш дека е возможно.
И затоа приказната за плодноста после рак за мене никогаш не може да биде само медицинска тема.
Таа е човечка тема.
Емоционална тема.
Тема за надеж.
Но што со жените кои после ракот сакаат да станат мајки?
Ова е прашањето за кое сакам многу повеќе да се зборува.
Затоа што една млада жена која ќе добие дијагноза на рак на дојката не престанува да биде жена.
Таа и понатаму има желби.
Соништа.
Планови.
Можеби сака брак.
Можеби сака дете.
Можеби сака уште едно дете.
А понекогаш токму во моментот кога треба да размислува за својот живот, мора да размислува за преживување.
Затоа е толку важно прашањето за плодноста да се отвори уште пред започнувањето на терапијата, кога тоа е можно. Денешните упатства препознаваат замрзнување јајце-клетки, ембриони и во одредени ситуации ткиво на јајник како утврдени методи за зачувување на плодноста, а ASCO од 2025 година дополнително нагласува дека советувањето за плодност треба да биде дел и од грижата по завршувањето на лекувањето.
Но што со жените кои немале можност да ги замрзнат јајце-клетките пред хемотерапијата?
Што со жените кај кои замрзнатите јајце-клетки или ембриони не довеле до бременост?
Што со оние кои поминале низ едно, две, три или повеќе неуспешни IVF постапки?
И што со жените кај кои резервата на јајниците е сериозно намалена?
Тоа се прашања за кои мора да постои разговор меѓу онколог, гинеколог, специјалист по репродуктивна медицина и самата жена.
А зошто воопшто IVF кај жена која имала хормонски зависен рак на дојката?
Ова е прашање кое често се поставува.
Одговорот не е едноставно „да“ или „не“.
Кај хормон-рецептор-позитивниот карцином постои оправдана загриженост околу изложувањето на повисоки нивоа на естроген при стимулација на јајниците.
Но тоа мора да биде индивидуална медицинска одлука, а не нешто што треба да се прави самостојно.
А каде се храната, природниот пристап и екстрактите?
Тука доаѓа делот кој мене лично ми е најблизок.
Јас не верувам во поделбата:
„Или медицина, или природно.“
Верувам во:
„Медицина кога е потребна + грижа за телото секој ден.“
Храната не треба да биде замена за онколошкото лекување.
Но начинот на исхрана може да биде дел од здравиот животен стил.
Јас лично започнав да истражувам што внесувам во организмот, да читам студии и да се интересирам за различни намирници и растителни состојки.
Од таа љубопитност подоцна се роди и мојата работа со екстарктот од црвена и црна мака во прав.
Црвената мака за мене не е „магично решение“.
Не сакам така да ја претставувам.
Ја гледам како додаток во целокупниот пристап кон животот, а не како замена за лекар, терапија, IVF или онколошко следење.
Во моето лично искуство, екстрактот од црвена мака стана дел од мојата секојдневна рутина како и екстрактот од црна мака на мојот сопруг и од мојот интерес за природни производи, исхрана и благосостојба.
Но секоја жена има различна медицинска приказна.
Особено жените кои имале хормонски зависен карцином треба да разговараат со својот онколог пред употреба на суплементи и растителни екстракти.
И токму тука сакам да бидам различна.
Не сакам да продавам страв.
Не сакам да продавам лажна надеж.
Сакам да споделувам искуство, информации и можности, а секоја жена да донесе информирана одлука заедно со својот лекар.
Затоа „Вкусно без месо“ денес е многу повеќе од рецепти
За некого можеби започна како страница со рецепти.
За мене започна како начин да си помогнам себеси.
Потоа стана начин да им помогнам на други луѓе.
Денес тука има рецепти, идеи за здрава исхрана, производи, екстракт од црвена и црна мака во прав, приказни од вистински жени, искуства, мајчинство и секојдневие.
Но во суштина, зад сето тоа стои една единствена порака:
Не го земај здравјето здраво за готово.
Грижи се за себе додека си здрава.
Грижи се за себе и кога си уморна.
Грижи се за себе и кога поминуваш низ терапија.
И уште повеќе – грижи се за себе кога терапијата ќе заврши.
Затоа што крајот на хемотерапијата не значи дека следното утро одеднаш стануваш истата личност што си била пред дијагнозата.
Телото можеби ја завршило терапијата.
Но душата продолжува да се опоравува.
Понекогаш остануваат стравот, предвремената менопауза, прашањата за плодноста, промените во телото, заморот, несигурноста и прашањето:
„Што сега?“
Јас денес би одговорила:
Сега почнува животот после ракот.
Мојата најголема порака до секоја жена
Ако си жена која моментално се лекува – не дозволувај дијагнозата да ти го одземе целото чувство за иднината.
Прашај.
Информирај се.
Прашај за плодноста пред терапијата, ако времето и медицинската состојба го дозволуваат.
Ако немаш зачувани јајце-клетки, прашај кои опции постојат денес.
Ако си завршила со терапија, прашај што можеш да направиш за своето физичко и психичко закрепнување.
И ако сакаш да го промениш начинот на исхрана – информирај се, читај, разговарај со нутриционист и со својот медицински тим.
Не мора да бидеш совршена.
Само биди свесна.
Јас не знам дали мојата приказна ќе биде и твојата приказна.
Но знам дека еднаш и јас мислев дека некои работи се невозможни.
Денес во мојот дом трча едно мало девојче по име Нина.
И секогаш кога ќе ја погледнам, знам дека животот понекогаш пишува приказни што ниту еден лекар, ниту една статистика, ниту еден страв не можат целосно да ги предвидат.
Затоа денес живеам поинаку.
Готвам поинаку.
Го воспитувам своето дете поинаку.
Се грижам за семејството.
Истражувам.
Учам.
И најмногу од сè – не престанувам да верувам во животот.
Ова е „Вкусно без месо“.
Не само место за рецепти.
Туку мојата приказна за храната, здравјето, семејството, мајчинството, надежта и животот после сè што мислев дека нема да го преживеам. 
Октомври – месецот во кој треба да се потсетиме да се грижиме за себе
Октомври за мене никогаш не е само уште еден месец во календарот.
Тоа е месец кој ме потсетува на сè низ што поминав, но и на една многу важна работа:
Не чекај нешто да почувствуваш за да почнеш да се грижиш за себе.
Ракот на дојката не треба да биде тема само во октомври.
Но ако токму овој месец може да натера една жена да застане, да се погледне, да закаже преглед и да каже „Овој пат ќе се ставам себеси на прво место“, тогаш оваа кампања има вистинска смисла.
Затоа овој Октомври сакам да ве потсетам:
Не го одложувај прегледот. Не го игнорирај она што го забележуваш на своето тело. Разговарај со својот лекар ако забележиш промена. Информирај се кои скрининг-прегледи се соодветни за твојата возраст и ризик. Ако имаш семејна историја на рак на дојка или други фактори на ризик, разговарај со лекар за тоа кога и како треба да се следиш.
И најважно – не се плаши од прегледот повеќе отколку од незнаењето.
Јас знам што значи кога еден преглед ќе ти го промени животот.
Знам и колку е страшно да го слушнеш зборот „рак“.
Но денес знам и нешто друго:
Раното откривање може да направи огромна разлика.
Затоа, драги жени, овој Октомври нека не биде само месец во кој носиме розова боја.
Нека биде месец во кој ќе направиме нешто конкретно за себе.
Закажи го прегледот кој го одложуваш.
Оди на контрола.
Прашај.
Информирај се.
Разговарај со мајка ти, сестра ти, пријателката, колешката.
И ако една жена поради оваа порака одлучи да се прегледа навреме, тогаш нашата приказна има уште една причина да биде раскажана.
Јас денес не зборувам само како жена која го преживеала ракот.
Зборувам како жена која доби втора шанса да живее, да сака, да стане мајка и да ја раскажува својата приказна.
И затоа мојата порака овој Октомври е едноставна:
Провери се.
Затоа што животот што го сакаш утре, вреди да се чува денес. **
Оваа порака не е замена за медицински совет. Соодветниот скрининг и интервалите на прегледи зависат од возраста, личниот и семејниот ризик и треба да се одредат со здравствен професионалец.
Discover more from Вкусно без месо
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
